LOGHAT PAHANG – WARISAN BAHASA DAN IDENTITI ANAK JATI NEGERI PAHANG DARUL MAKMUR

Loghat Pahang merupakan salah satu khazanah bahasa dan warisan budaya masyarakat Melayu yang cukup istimewa di Semenanjung Tanah Melayu. Pertuturan ini bukan sekadar alat komunikasi, malah menjadi lambang identiti, sejarah, adat resam dan jati diri masyarakat tempatan yang diwarisi turun-temurun.

Bagi anak jati Pahang, loghat ini mempunyai nilai sentimental yang tersendiri. Setiap perkataan, sebutan dan lenggok percakapannya membawa gambaran kehidupan masyarakat kampung, suasana sungai, sawah, dusun serta hubungan kekeluargaan yang erat.

1. Asal usul loghat Pahang

Loghat Pahang berkembang dalam lingkungan masyarakat Melayu yang mendiami kawasan lembah Sungai Pahang dan kawasan pedalaman negeri tersebut sejak zaman dahulu.

Kedudukan Sungai Pahang sebagai laluan perhubungan dan perdagangan telah menghubungkan masyarakat dari kawasan hulu hingga ke hilir. Pergerakan penduduk, perkahwinan, perdagangan serta hubungan dengan negeri-negeri berjiran turut mempengaruhi perkembangan bahasa pertuturan masyarakat setempat.

Loghat Pahang mempunyai persamaan tertentu dengan beberapa dialek Melayu di negeri lain, tetapi masih mempunyai ciri sebutan dan kosa kata tersendiri.

Perlu diketahui bahawa loghat Pahang bukan satu bentuk pertuturan yang seragam. Sebutannya boleh berbeza mengikut daerah, kampung dan latar belakang masyarakat.

2. Keistimewaan loghat Pahang

Antara keistimewaan yang sering dikaitkan dengan pertuturan masyarakat Pahang ialah:

• Penggunaan bunyi dan sebutan yang mempunyai lenggok tersendiri.

• Sesetengah perkataan disebut secara ringkas berbanding bahasa Melayu baku.

• Penggunaan perkataan tempatan yang sukar difahami oleh orang luar.

• Intonasi percakapan yang berbeza mengikut daerah.

• Penggunaan panggilan kekeluargaan dan gelaran masyarakat kampung yang diwarisi sejak dahulu.

Keunikan inilah yang menjadikan loghat Pahang mudah dikenali oleh mereka yang biasa mendengarnya.

3. Pembahagian variasi loghat Pahang

Kajian linguistik menunjukkan bahawa loghat Pahang mempunyai kepelbagaian yang berkait rapat dengan kawasan penempatan dan jaringan sungai.

Antara pengelompokan yang pernah dikemukakan oleh penyelidik ialah:

A. Dialek Hulu Pahang

Digunakan di kawasan pedalaman dan lembangan hulu sungai, termasuk kawasan Jerantut, Ulu Tembeling dan sebahagian Kuala Lipis. Kawasan Hulu Tembeling turut dikenal pasti sebagai kawasan penting dalam perkembangan dan penyebaran ciri dialek Pahang.

B. Dialek Hilir Pahang

Berkembang di kawasan lembangan hilir Sungai Pahang, termasuk kawasan Temerloh, Maran, Pekan dan sekitarnya.

Walau bagaimanapun, pembahagian ini merupakan satu pendekatan pengelompokan linguistik dan bukan sempadan mutlak. Daerah seperti Raub, Bentong, Rompin dan Cameron Highlands turut mempunyai variasi pertuturan tersendiri serta pengaruh dialek negeri berjiran.

Kajian Mohd Tarmizi Hasrah, Rahim Aman dan Shahidi A. Hamid pada tahun 2010 mengetengahkan Sungai Pahang, Sungai Jelai dan Sungai Lipis sebagai asas memahami perbezaan dialek. Kajian lanjutan turut meneliti peranan Hulu Tembeling dalam penyebaran dialek.

Jurnal Melayu+1

4. Contoh perkataan loghat Pahang dan maksudnya

Berikut merupakan beberapa contoh perkataan yang digunakan dalam kalangan penutur loghat Pahang. Penggunaannya mungkin berbeza mengikut daerah dan generasi.

Loghat Pahang	Bahasa Melayu
Aok	Awak / Kamu
Kawe	Saya
Kome	Kamu semua / Mereka (mengikut konteks)
Kéh	Awak (variasi sebutan)
Mboh	Boleh
Gamok	Agaknya
Gedang	Besar
Baber	Degil / Keras kepala
Bobok	Bohong
Chenkelik	Lemas
Dogok	Melanggar
Gode	Kacau / Menggaul
Endi	Mengada-ngada
Tok	Tidak / Bukan (mengikut konteks)

Contoh ayat perbualan:

• "Aok nok gi mane?" – Awak hendak pergi ke mana?

• "Kawe @ Kas  nok balik kampung." – Saya hendak pulang ke kampung.

• "Mboh ke bukok pintu tu?" – Bolehkah buka pintu itu?

• "Babir sungguh aok ni!" – Degil sungguh awak ini!

• "Gamoknya hujan petang ni." – Agaknya hujan petang ini.

Nota: Senarai ini merupakan contoh himpunan kosa kata, bukannya kamus rasmi yang mewakili seluruh Pahang.

Site Title+1

5. Keunikan loghat mengikut kawasan

Setiap kawasan mempunyai identiti pertuturan tersendiri.

• Jerantut dan Ulu Tembeling: Menarik kerana mempunyai hubungan sejarah dengan petempatan di sepanjang Sungai Tembeling dan Sungai Pahang. Sesetengah penutur tua masih mengekalkan sebutan tradisional.

• Kuala Lipis dan Benta: Mempunyai variasi pertuturan yang memperlihatkan ciri dialek Pahang Hulu serta pengaruh hubungan dengan kawasan pedalaman.

• Temerloh dan Mentakab: Pertuturan masyarakat di kawasan ini memperlihatkan ciri dialek Pahang Hilir dan variasi tempatan.

• Kuantan dan Pekan: Mempunyai variasi sebutan tersendiri, dipengaruhi pergerakan penduduk dan hubungan antara kawasan pantai dengan pedalaman.

• Raub dan Bentong: Memperlihatkan percampuran ciri pertuturan Pahang dengan pengaruh kawasan berjiran.

• Rompin: Mempunyai kepelbagaian kata ganti nama diri dan variasi kosa kata mengikut kampung serta kawasan.

Kajian terhadap kata ganti nama diri di Rompin membuktikan bahawa variasi bahasa boleh wujud walaupun dalam daerah yang sama.

ejournals.ukm.my+1

6. Loghat Pahang sebagai warisan generasi terdahulu

Suatu perkara yang menarik ialah penggunaan loghat Pahang dalam kalangan generasi terdahulu.

Orang-orang tua di kampung masih banyak menggunakan perkataan dan sebutan tradisional ketika berbual, bergurau, menasihati anak cucu serta bercerita tentang kehidupan zaman dahulu.

Dalam perbualan masyarakat kampung, loghat bukan sekadar bahasa, tetapi turut menggambarkan kesantunan, kemesraan dan hubungan kekeluargaan.

Namun begitu, perkembangan pendidikan, media sosial, penghijrahan dan penggunaan bahasa Melayu standard menyebabkan sebahagian generasi muda semakin jarang menggunakan perkataan loghat lama.

7. Usaha memelihara loghat Pahang

Loghat Pahang merupakan warisan tidak ketara yang wajar dipelihara. Antara usaha yang boleh dilakukan ialah:

1. Mengumpulkan perkataan loghat lama daripada orang-orang tua di setiap kampung.

2. Menghasilkan kamus loghat Pahang mengikut daerah.

3. Merakam perbualan dan cerita rakyat menggunakan loghat tempatan.

4. Memperkenalkan keunikan loghat Pahang kepada generasi muda.

5. Menghasilkan dokumentari, video dan bahan pendidikan mengenai bahasa pertuturan masyarakat Pahang.

AAP Channel juga boleh memainkan peranan dengan mendokumentasikan perkataan lama yang semakin jarang didengari, khususnya daripada masyarakat Jerantut, Ulu Tembeling, Kuala Lipis dan daerah-daerah lain.

Penutup

Loghat Pahang bukan sekadar cara masyarakat bertutur. Di sebalik setiap perkataan tersimpan sejarah perjalanan bangsa, kehidupan masyarakat desa, hubungan kekeluargaan dan identiti orang Melayu Pahang.

Walaupun zaman berubah dan generasi silih berganti, loghat warisan ini tidak seharusnya dilupakan.

Jangan malu bertutur dalam loghat sendiri kerana bahasa dan pertuturan warisan merupakan sebahagian daripada jati diri kita.

Sesungguhnya, loghat Pahang ialah suara warisan Anak Pahang yang perlu dipelihara sepanjang zaman.

❤️ AAP CHANNEL – Merekod Sejarah, Memelihara Warisan, Mengangkat Identiti Negeri Pahang Darul Makmur.